Archiwum

Wydanie nr 3-4/2021 (94-95)

Głos naczelnego

3
W 100-lecie konstytucji marcowej Jan Żaryn

Co było, co będzie

6
Co było, co będzie Piotr Mazurek

Trójmorze

9
Trójmorze – wizja, iluzja czy racja stanu? Przemysław Waingertner

Temat miesiąca

Relacje polsko-żydowskie w XX wieku

10
Polacy ratują Żydów na Węgrzech Zbigniew Izdebski
14
Antysemityzm Stalina Maciej Maciejowski
16
„Byliśmy zakładnikami…” Niemiecki system na peryferiach Zagłady Roman Gieroń
19
Polski antysemityzm czy izraelscy agenci? Norbert Patalas
22
Czy biskup Gawlina był antysemitą? Jacek Żurek

IPN

24
Niespokojny rok 1971 Dodatek Specjalny

Wehikuł czasu

32
Marzec, kwiecień Michał Komuda

Skarby AGAD

36
Przywracanie pamięci o mieszkańcach kresów wschodnich Jacek Krochmal

Tajemnice AAN

38
Polska dyplomacja – w służbie życia – w czasach Zagłady Rafał Kierzkowski

Dawno temu

40
Śląski Apelles Andrzej Wąsowski

Felietony

43
„Prawdziwych mężczyzn nam potrzeba” Grzegorz Górny
69
1953 – rok splątanej kariery premiera Paweł Skibiński
75
Litwin znad Warty Marek Jurek
81
Czerwona dynastia Antoni Dudek
61
Babcia Czarnecka i dzieci z getta… Ryszard Czarnecki
88
Dziecięcy pamiętnik czasów wojny Gabriela Sierocińska-Dec
94
Silva Rerum Andrzej Skwarczyński

Dusza kontusza

44
Fabian Birkowski - z uniwersytetu na ambonę i pole bitwy Henryk Litwin

Władczynie

47
Anna Jagiellonka Marek Barański

Zdarzyło się

48
Jan Gotfryd Temler Wacław Leszczyński
50
Czym był dla Polski pokój ryski? Jan Żaryn
53
Niedziela na Głównym, na Głównym niedziela… Piotr Świątecki
56
Olechnowicze Jerzy Dąbrowski
58
Polskość – lek na najtrudniejsze czasy Bartosz Życiński
61
Nie taki antykomunista… Rozmowy SB z bp. Henrykiem Gulbinowiczem, cz. III Rafał Łatka

IDMN

64
Cykliczne lekcje dla pokoleń Marta Cywińska
66
Dom Dziecka im. ks. Gabriela Piotra Baudouina Rafał Kowalczyk

Polonia

70
Fatalna pomyłka Krzysztof Tarka

Ziemiaństwo

72
Od kresowych latyfundiów po Legię Cudzoziemską Jarosław Kossakowski

Narracja USPL

76
Wszyscy ludzie wiceprezydentki Marek Jan Chodakiewicz

Pełna kultura

78
Berlińskie reportaże Emigrejtana Wojciech Osiński
82
Achille Ratti – papież Pius XI – w polskiej kulturze artystycznej Jerzy Miziołek
85
Z dr. hab. Pawłem Skibińskim rozmawia Rafał Łatka
86
W kręgu Klio Rafał Łatka

Diabeł nie mógł

90
Księżna z robótką w Sejmie Joanna Puchalska

Szlachetne zdrowie

92
Oculus vitae sapientia Krzysztof Żaryn

NAC prezentuje

94
Tablice Tchorka Łukasz Karolewski

Czym strzelać

95
Pechowy pancernik Kacper Grochocki

Historia okładki

96
Zabójczy terror Niemców Michał Korsun

Ze zbiorów MPW

99
Ryngraf „Abika” Michał Tomasz Wójciuk
okładka
 
 

W 100-lecie konstytucji marcowej

„W Imię Boga Wszechmogącego! My, Naród Polski, dziękując Opatrzności za wyzwolenie nas z półtorawiekowej niewoli, wspominając z wdzięcznością męstwo i wytrwałość ofiarnej walki pokoleń, które najlepsze wysiłki swoje sprawie niepodległości bez przerwy poświęcały, nawiązując do świetnej tradycji wiekopomnej Konstytucji 3-go Maja – dobro całej, zjednoczonej i niepodległej Matki-Ojczyzny mając na oku, a pragnąc Jej byt niepodległy, potęgę i bezpieczeństwo oraz ład społeczny utwierdzić na wiekuistych zasadach prawa i wolności, pragnąc zarazem zapewnić rozwój wszystkich Jej sił moralnych i materialnych dla dobra całej odradzającej się ludzkości, wszystkim obywatelom Rzeczypospolitej równość, a pracy poszanowanie, należne prawa i szczególną opiekę Państwa zabezpieczyć – tę oto Ustawę Konstytucyjną na Sejmie Ustawodawczym Rzeczypospolitej Polskiej uchwalamy i stanowimy”.

Powyższa preambuła konstytucji została napisana przez posła Związku Ludowo-Narodowego (czyli narodowej demokracji) i wiceprzewodniczącego Komisji Konstytucyjnej Sejmu Ustawodawczego ks. Kazimierza Lutosławskiego (1880–1924), słynnego kapłana i wychowawcy, harcerza, twórcy Krzyża Harcerskiego, polityka i publicysty, zdecydowanego antykomunisty, ze słynnej rodziny ziemiańskiej z Drozdowa koło Łomży. Był w sejmie jednym z aktywniejszych posłów, członkiem także komisji oświaty i spraw zagranicznych; świetny polemista, szczególnie zadziorny w dyskusjach z posłami koła żydowskiego. Miał w swojej biografii również tragiczne wątki związane z jego pobytem w Rosji wraz z rodziną, w tym z braćmi, którzy zostali aresztowani przez bolszewików i brutalnie zamordowani. W wojnie 1920 r. został kapelanem żołnierzy garnizonu warszawskiego. Był jednym z najwybitniejszych polskich narodowców, jak pisze jego biograf Mikołaj Kwiatkowski, autor hasła „Słownika biograficznego polskiego obozu narodowego” (wyd. IDMN – Neriton, 2021), którego marzeniem było „nasiąknięcie przez nacjonalizm polski uniwersalistycznym duchem chrześcijaństwa, który zwalczałby egoizm narodowy”. Ks. Kazimierz był przecież przede wszystkim kapłanem rzymskokatolickim, który dbał o to, by szczególnie młodzież, czy to narodowa, czy z KSMA „Odrodzenie”, zawsze umacniała związek między katolicyzmem i polskością.

Powyższa preambuła oddaje całą głębię polskiego dziedzictwa, którego nosicielami stali się twórcy konstytucji marcowej z 1921 r. Dla pokolenia ks. Lutosławskiego bohaterami byli bowiem twórcy Konstytucji 3 maja i kolejni patrioci polscy, którzy na wszelkie sposoby, mężnie, oddawali swe talenty i życie na rzecz niepodległości Polski. Pokolenie posłów SU mogło im wreszcie oddać należne honory, ale także żyć wedle pozostawionych przez nich drogowskazów. Ks. Lutosławski sam stał się kolejnym drogowskazem, gdy umierał nagle 5 stycznia 1924 r. w swoim dworze w Drozdowie na szkarlatynę, zarażony od dzieci, którym niósł pomoc i pociechę w Boże Narodzenie.

Konstytucja marcowa 1921 r. słusznie nosi nazwę demokratycznej i republikańskiej. Była jedną z najnowocześniejszych w ówczesnej Europie, wzorowaną na rozwiązaniach zachodnioeuropejskich, w tym głównie francuskich z 1875 r. Była owocem kompromisu politycznego, na który było stać przede wszystkim posłów prawicy – czyli właśnie obozu narodowego, najliczniej reprezentowanego w pierwszym sejmie po odzyskaniu niepodległości. To dzięki nim została uchwalona niemal w przededniu plebiscytu na Górnym Śląsku z 20 marca 1921 r., tak by dać dodatkowy oręż Polakom decydującym o przynależności tej najbogatszej z ziem Polski odrodzonej. Dzisiejszy porządek prawny jest oparty także na założeniach tamtej konstytucji. Obyśmy mogli zrozumieć, kto jest suwerenem: my, Naród Polski, ze swoją historią!

Jan Żaryn

„Byliśmy zakładnikami…”. Niemiecki system na peryferiach Zagłady

11.02.2021

Roman Gieroń w swoim artykule porusza kwestię sposobów stosowanych przez Niemców w celu zmuszenia mieszkańców polskich wsi do działań przeciw Żydom, ukrywającym się po ucieczce z gett i obozów. Informuje, że „jednym ze źródeł wykorzystywanych do badań nad Holokaustem na obszarach wiejskich są akta powojennych procesów wytoczonych na podstawie tzw. dekretu sierpniowego.

Czytaj więcej

Olechnowicze

11.02.2021

Pani Elmira do końca życia nie mogła zapomnieć ówczesnym decydentom rządu londyńskiego, że wysyłali jej męża na pewną śmierć. Pan Krzysztof mówi, że mama wolałaby nawet nigdy więcej nie widzieć ojca, ale mieć świadomość, że żyje i jest bezpieczny – czytamy w artykule Jerzego Dąbrowskiego.

Czytaj więcej

Niedziela na Głównym, na Głównym niedziela…

11.02.2021

Nadal aktualna jest, zrodzona w XIX w. koncepcja, że dworce mają być „pałacami przemysłu”. Ich budowa była i jest więc wielkim wyzwaniem dla architektów i urbanistów. W artykule Piotra Świąteckiego opisana jest historia zmiennych losów idei kolejowego dworca głównego w Warszawie. Autor zauważa, że ponad sto lat czekała stolica na reprezentacyjny, centralny dworzec kolejowy.

Czytaj więcej

Oculus vitae sapientia

11.02.2021

„Ile to już razy powtarzałem przecież, że wasz podstawowy błąd polega na tym, iż nie doceniacie znaczenia oczu człowieka. Zrozumcie, że język może ukryć prawdę, ale oczy – nigdy!” (Michaił Bułhakow, „Mistrz i Małgorzata”) – tym cytatem Krzysztof Żaryn rozpoczyna swój artykuł o bogatej historii związanej z leczeniem naszego wzroku.

Czytaj więcej
 

Zaloguj się, by uzyskać dostęp do unikatowych treści oraz cotygodniowego newslettera z informacjami na temat najnowszego wydania

Zarejestruj się | Zapomniałem hasła