Czytasz i klikasz - bądź blisko Polski gdziekolwiek jesteś!
nie pamiętam hasła

Archiwum

Wydanie nr 3-4/2022 (106-107)

Głos naczelnego

3
W setną rocznicę Młodzieży Wszechpolskiej Jan Żaryn

Co było, co będzie

6
Co było, co będzie Piotr Mazurek

Rzeczpospolita podziemna… mniej znana

10
Zapomniani obrońcy polskiej wsi Przemysław Waingertner

Temat miesiąca

12
Śląskie przedmurze Anna Sutowicz
15
Mongołowie Marek Barański
18
Henryk Pobożny w obronie chrześcijańskiego uniwersum Tomasz Łysiak
22
Świadectwo, które trwa i przemawia Stanisław Andrzej Potycz

Felietony

25
Kościół jako mecenas Grzegorz Górny
35
1959 – Etnarcha u władzy Paweł Skibiński
84
Kronika zastrzeżonej Tradycji Marek Jurek
92
Ruch Antoni Dudek
92
Dziadek i śląskie powstania Ryszard Czarnecki
93
O dobrych rządach Elżbieta Brzozowska
93
Pobożne życzenie Gabriela Sierocińska-Dec
96
Silva Rerum Andrzej Skwarczyński

W służbie Niepodległej

26
Marian Starzeński – typowy ziemianin? Karolina Wanda Gańko

Ziemiaństwo

29
Związek Szlachty Zagrodowej Patryk Tomaszewski
32
Dwory i dworki w życiu Marii Konopnickiej Jarosław Kossakowski

Wehikuł czasu

36
Marzec, kwiecień Michał Komuda

Skarby AGAD

40
Dawne podróże Jacek Krochmal

Tajemnice AAN

42
Archiwistyka w służbie archeologii Rafał Kierzkowski

Dusza kontusza

44
Entuzjasta sarmackiej wolności rodem z Włoch Henryk Litwin

Dawno temu

47
Migranci w starożytnym Rzymie Marek Barański

Zdarzyło się

50
Jak Polacy zmieniali carską Rosję? Adam Hlebowicz
53
Między rewolucją a polityką realną Karol Mazur
56
Błękitna Dywizja głodziła Leningrad Manuel Ferreras-Tascón
60
Antysemicka gęba niepodległościowego podziemia Mariusz Solecki
62
Okruchy pamięci Marcin Wiśniarski

Władczynie

65
Maria Kazimiera – Marysieńka Marek Barański

Instytut Dziedzictwa Myśli Narodowej

66
Kasprowicz znany i nieznany Marta Cywińska

Polonia

70
Piłsudczycy na emigracji wobec kwestii niemieckiej Krzysztof Tarka

Prasport

73
Jak piłkarze zwolnili trenera Kuleszę, czyli afera na Okęciu Grzegorz Majchrzak

Pełna kultura

76
Stanisław Staszic w oczach współczesnych Jerzy Miziołek
80
W kręgu Klio Rafał Łatka
82
Łatki na Klio. Rozmowa z dr. Grzegorzem Majchrzakiem Rafał Łatka
83
Losy tułaczych dzieci Małgorzata Żaryn

Diabeł nie mógł

86
Budzicielka wileńskiej sceny Joanna Puchalska

Szlachetne zdrowie

88
A od wódki rozum krótki… Krzysztof Żaryn

Czym strzelać

90
Macchci MC.202, czyli godny konkurent Spitfire’a Kacper Grochocki

Z fototeki IPN

91
Nadzieja w lilijkę zbrojna Artur Cieślik
94
Historia okładki Michał Korsun

NAC prezentuje

98
Konspiracyjna produkcja broni Łukasz Karolewski

Ze zbiorów MPW

99
Pieczęć kpt. „Gozdawy” Michał Tomasz Wójciuk
okładka
 
 

W setną rocznicę Młodzieży Wszechpolskiej

Związek Akademicki Młodzież Wszechpolska (MW) powstał oficjalnie we Lwowie, podczas zjazdu w dniach 25–26 marca 1922 r. Idea powołania na uczelniach i w miastach akademickich stowarzyszenia młodzieży obozu narodowego dojrzewała jednak od momentu odzyskania przez Polskę niepodległości. To przecież w czasach niewoli właśnie na Cesarskim Uniwersytecie Warszawskim w 1886 r. powstał tajny Związek Młodzieży Polskiej „Zet” (następnie w zaborze austriackim), którego członkowie zasilili z czasem szeregi Ligi Narodowej i skutecznie walczyli o odzyskanie niepodległości. Ruch narodowy, także w warunkach niepodległości, stał się bardzo szybko atrakcyjną propozycją ideowo-organizacyjną dla kolejnego pokolenia młodzieży. Inicjatorem powołania MW był Roman Dmowski, który uważał, że dla młodzieży trzeba stworzyć osobne warunki pracy ideowej. Związek Ludowo-Narodowy, jako partia demokratyczna i klub parlamentarny, miał swoje zadania polityczne związane z prowadzeniem bieżącej pracy parlamentarno-rządowej. W wyniku zabiegów organizacyjnych w latach 1921–1922 r. doszło do powstania pierwszych kół MW w miastach akademickich. W Warszawie na czele koła MW stanęli członkowie zarządu: Jan Rembieliński (prezes), Mieczysław Jakubowski, Henryk Rossman i Jan Jodzewicz, w Krakowie zaś Klaudiusz Hrabyk i Tadeusz Bielecki, w Poznaniu – Wacław Ciesielski, Ryszard Piestrzyński, Jerzy Zdzitowiecki i Jerzy Drobnik, z kolei we Lwowie Zdzisław Stahl i Władysław Świrski, w Wilnie – Piotr Kownacki. W następnych latach II RP powstały koła w Cieszynie i Lublinie, czyli w kolejnych miastach posiadających wyższe uczelnie. Podczas wspomnianego zjazdu na pierwszego prezesa 20-osobowej Rady Naczelnej MW został wybrany Jan Rembieliński. Kolejnymi zaś byli: Jan Jodzewicz (1923–1925), Edward Muszalski (1925), Janusz Rabski (1925-1928), Jan Mosdorf (1928–1933) oraz Jan Matłachowski (1933–1939). Każda z wymienionych postaci zasługuje na oddzielną biografię. Mosdorf, Rossman i Jodzewicz to przyszli twórcy ONR-ABC, z kolei Zdzisław Stahl stanie w 1933 r. na czele rozłamowego Związku Młodych Narodowców. Pierwszy prezes MW, Jan Rembieliński (1897–1948), to ochotnik w wojnie o Lwów, od 1918 r. członek tajnej Ligi Narodowej. Podobnie jak wielu akademików, po studiach został działaczem Obozu Wielkiej Polski, następnie Stronnictwa Narodowego. Pisywał w prasie narodowej i katolickiej (m.in. w „Małym Dzienniku”). Jeszcze przed wojną zdecydował się na przejście do obozu sanacji, a w latach 1938–1939 został nawet senatorem ostatniej, przerwanej wojną, kadencji izby wyższej. Walczył w wojnie 1939 r., potem we Francji w PSZ i w Wielkiej Brytanii; pozostał na emigracji, gdzie zmarł.

Struktura organizacyjna MW składała się z dwóch pionów, zewnętrznego (czyli jawnego z władzami oficjalnymi) oraz wewnętrznego – tajnego i dwustopniowego wyższego Zetu na czele z komisarzem i podlegającego jego członkom Orła Białego. Jednym z komisarzy był Mieczysław Trajdos, w latach wojny prezes podziemnego „kwadratu”, czyli ZG Stronnictwa Narodowego, zginął z rąk niemieckich. Ta ostatnia struktura dzieliła się zaś na sekcje, których nazwy określały zakres oddziaływania MW na warszawskich uczelniach: polityczna, bratniacka, kół naukowych, korporacyjna i koleżanek. Niewątpliwie działacze MW w okresie studiowania de facto zarządzali samorządem studenckim, czyli Bratnią Pomocą, byli członkami licznych korporacji akademickich, a także prezesowali kołom naukowym. MW była najliczniejszą i najbardziej wpływową organizacją studencką w II RP. Wybuch wojny zamknął ważny rozdział w historii tej organizacji i jej członków.

Dlaczego dziś warto o niej pisać? Była kuźnią talentów politycznych, ale także świadectwem niezwykłej zdolności do samoorganizowania się młodych Polaków. Dzięki dojrzewaniu w wolnej ojczyźnie potrafili zdać egzamin, gdy nastały najcięższe lata w najnowszej historii Polski.

Jan Żaryn

Henryk Pobożny. Świadectwo, które trwa i przemawia

10.02.2022

Rozpoczęcie procesu beatyfikacyjnego świadczy o tym, że trwa do dzisiaj pamięć o Henryku Pobożnym – synu Henryka I Brodatego oraz Jadwigi z Andechs-Meran, późniejszej świętej, mężu księżnej Anny Śląskiej, ojcu ich 12 dzieci, który zginął z rąk Mongołów na Legnickim Polu 9 kwietnia 1241 r. – pisze Stanisław Andrzej Potycz.

Czytaj więcej

Jak Polacy zmieniali carską Rosję?

10.02.2022

Polacy, którzy stanowili w rdzennej Rosji Romanowów zaledwie ok. 1 proc. ogółu mieszkańców, odegrali w schyłkowym okresie imperium znaczącą rolę. Byli elitą, która do tej pozycji doszła własnym wysiłkiem, uporem i zdolnościami, wbrew niełatwej historii i do pewnego momentu niesprzyjającej im polityce carskich władz – pisze Adam Hlebowicz.

Czytaj więcej

Antysemicka gęba niepodległościowego podziemia

10.02.2022

Jak po Auschwitz prosto i skutecznie zdyskredytować instytucję, ideę, człowieka? Przyprawiając mu gębę antysemityzmu. Mariusz Solecki komentuje powojenne oskarżenia o antysemityzm kierowane wobec instytucji i konkretnych osób.

Czytaj więcej

Jak piłkarze zwolnili trenera Kuleszę, czyli afera na Okęciu

10.02.2022

Niedawne odejście Paulo Sousy ze stanowiska selekcjonera polskiej reprezentacji odbywało się w atmosferze skandalu. W podobnych okolicznościach żegnał się z kadrą Ryszard Kulesza 31 lat wcześniej. W przeciwieństwie jednak do Portugalczyka nie porzucił swoich piłkarzy, a wręcz przeciwnie – zapłacił wysoką cenę za ich obronę…

Czytaj więcej
 

Zaloguj się, by uzyskać dostęp do unikatowych treści oraz cotygodniowego newslettera z informacjami na temat najnowszego wydania

Zarejestruj się | Zapomniałem hasła