Archiwum

Wydanie nr 3/2018 (58)

W STULECIE NIEPODLGŁOŚCI

10
„OSTRE KOSY NASZE...” JAROSŁAW CZUBATY
14
ŻWIRKO I WIGURA. NA SKRZYDŁACH DO LEGENDY MATEUSZ KOSIŃSKI
17
PZU. DWA STULECIA BEZPIECZEŃSTWA WOJCIECH LADA

WEHIKUŁ CZASU

22
MARZEC MICHAŁ KOMUDA

KALENDARZ HISTORYCZNY AGAD

26
PAPIEŻE AWINIOŃSCY 26 MARCA 1375 r. JACEK KROCHMAL

FELIETONY

28
1927 PAWEŁ SKIBIŃSKI
39
WSZYSTKIE DROGI PROWADZĄ DO RZYMU GRZEGORZ GÓRNY
67
MYŚMY FLAGĘ WYWIESILI PAWEŁ KOWAL
83
PARTIA Z PIOSENKĄ ANTONI DUDEK
# 84 TRUDNY MARZEC @ PIOTR ZAREMBA84
BEZ WYJŚCIA PRZEMYSŁAW SKRZYDELSKI
94
NAD RENEM I SEKWANĄ RYSZARD CZARNECKI
94
CZYNNIK CIOCI SARY PIOTR SKWIECIŃSKI
95
„PRAWA CZŁOWIEKA” PO LATACH (IV) MAREK JUREK
98
LUBELSKA WAROWNIA ANDRZEJ SKWARCZYŃSKI

ŻOŁNIERZE WYKLĘCI

29
ROAK. CENA OPORU GRZEGORZ ŁESZCZYŃSKI
32
JAN KRUCZEK „NURT” (1898–1965) MARIUSZ KRZYSZTOFIŃSKI
34
ABP ANTONI BARANIAK – DUCHOWNY NIEZŁOMNY KONRAD BIAŁECKI, RAFAŁ ŁATKA, RAFAŁ RECZEK, ELŻBIETA WOJCIESZYK
36
ZAPOMNIANA OFIARA MORDU SĄDOWEGO ELŻBIETA ROMANOWSKA
40
WSPOMNIENIE O BARBARZE OTWINOWSKIEJ JAN ŻARYN

OPRAWCY

42
JÓZEF RÓŻAŃSKI – DROGA DO BEZPIEKI PAWEŁ SZTAMA
45
ZAPRZEDANY PROKURATOR ANNA MANDRELA, KRZYSZTOF TRACKI

DUSZA KONTUSZA

48
JAN WEJHER. OBROŃCA POLSKIEGO WYBRZEŻA HENRYK LITWIN

DAWNO TEMU

51
KAROL RADZIWIŁŁ, CZYLI OSTATNI SARMATA I RP JAKUB WITCZAK
54
MIĘDZY BOHATERSTWEM A SZMALCOWNICTWEM SABINA BOBER

PRASPORT

57
TRANSFER ZENONA KASZTELANA GRZEGORZ MAJCHRZAK

MARZEC

60
STUDENCI, ROBOTNICY, NARÓD ANTONI MACIEREWICZ

TERYTORIUM

64
KRÓTKA HISTORIA EKD 1927–2017 JAKUB DYBA, DANIEL WOLBORSKI

ZIEMIAŃSTWO

68
ZANIM MARIA SKŁODOWSKA STAŁA SIĘ SŁAWNA MARCIN K. SCHIRMER

POLONIA

70
„JEDEN Z WIELU – ANDRZEJ DALKOWSKI” MONIKA MAZANEK-WILCZYŃSKA

POLITYKA HISTORYCZNA

72
PORZUCENI I SAMOTNI Z KS. TADEUSZEM ISAKOWICZEM-ZALESKIM ROZMAWIA JERZY DĄBROWSKI

WŁADCZYNIE

76
ŻONY BOLESŁAWA CHROBEGO MAREK BARAŃSKI

PEŁNA KUTURA

77
SZKAPLERZ ŚW. MICHAŁA MARCIN A. RÓŻAŃSKI
78
FENOMEN „IWONKI” RENATA WĄSOWSKA
80
W KRĘGU KLIO RAFAŁ ŁATKA

PUPILE HISTORII

85
PREZYDENCIE, WEŹ PSA! MAGDALENA SZCZEPANIAK

ZE ZBIORÓW MPW

86
POWSTAŃCZE PANTERKI RAFAŁ BRODACKI

CZYM STRZELAĆ

87
ORP „GRYF” KACPER GROCHOCKI

DIABEŁ NIE MÓGŁ

88
SŁYNNA ŻONA SŁYNNEGO ZAGOŃCZYKA JOANNA PUCHALSKA

CHLEBA NASZEGO

90
ODKRYWANIE CIAŁA KRZYSZTOF ŻARYN

TAJEMNICE ARCHIWUM AKT NOWYCH

92
JAM TU. LUDU W-WY. KILIŃSKI JAN! KATARZYNA WYSOCZYŃSKA

NAC PREZENTUJE

93
MOST WYSOKOWODNY ŁUKASZ KAROLEWSKI

HISTORIA OKŁADKI

96
SESJA NA RAKOWIECKIEJ MICHAŁ KORSUN

OPOWIEŚCI IPN

99
OBRAZY MARCA 1968 r. RADOSŁAW POBOŻY
okładka
 
 

Marzec’68 widziany z Miodowej

 

Czystki antysemickie w partii i w administracji państwowej podjęte przez moczarowców zbiegły się w czasie z protestami młodzieży studenckiej manifestującej swoje umiłowanie wolności. Brutalność ekipy Gomułki, który jednocześnie firmował wiece „antysyjonistyczne”, wzmogła niechęć inteligencji katolickiej, środowisk twórczych i młodzieży do reżimu. Episkopat Polski rozróżniał jednak słuszną krytykę władzy za jej stosunek do studentów, od niesłusznego mieszania się katolików do sporów wewnątrzkomunistycznych. Biskupi zalecali utrzymanie dystansu wobec walk frakcyjnych: „Musimy mieć dużo spokoju, by utrzymać się w równowadze. Nie możemy działać pod wpływem gorączkowych sugestii, nie możemy opowiadać się za tą czy inną frakcją” – tłumaczył kardynał swoje stanowisko w kwietniu 1968 r. na posiedzeniu Komisji Głównej EP.

W maju zaś podczas spotkania z posłami Koła „Znak” prymas mówił wręcz, że Koło „musi skorygować swoje założenia polityczne, odcinając się od kosmopolityzmu i akcentując zdrowe tendencje nacjonalistyczne [w narodzie, a nie w partii] – oczywiście powtórzył prymas – „chodzi tu o zdrowy polski nacjonalizm, a nie szowinizm czy faszyzm”. Walki polityczne należy zatem wyzyskać dla wzmocnienia prawa Polaków do obcowania z polską kulturą. Zachowując zdrowy dystans, biskupi zajęli się szczególnie oceną wydarzeń marcowych z punktu widzenia ujawnionego buntu młodzieży: „Pałka gumowa nigdy nie jest argumentem dla wolnego społeczeństwa, budzi najgorsze skojarzenia i mobilizuje opinię przeciwko ustalonemu porządkowi” – pisali biskupi w proteście do władz po zajściach 8 marca. Bp Ignacy Tokarczuk stwierdzał zaś w rozmowie podsłuchanej przez SB, że „studenci wysunęli odpowiadające hierarchii hasła wolności”. Abp Bolesław Kominek deklarował, że „ze strony Kościoła wyciągamy ręce do tego, czujemy sympatię do młodego pokolenia i do tych nowych idei, bo to jest świeże, to jest nasze, a nie wsteczne, a nie zacofane”. Z punktu widzenia Episkopatu Polski w marcu’68 ujawniło się to „nowe ludzi plemię”, o które modlił się prymas w Warszawie podczas obchodów milenijnych w czerwcu 1966 r.

Dyskusję o młodzieży polskiej kontynuowano także na posiedzeniu KG EP z 19 kwietnia 1968 r.: „Zdaje się, że w te idące sprawy trzeba się włączyć, szczególnie gdy chodzi o młodzież, która jest nam bliższa niż im – a włączać się będziemy na płaszczyźnie naszej, moralnej doktrynalnej, a nie politycznej” – mówił abp Kominek. Hasła wolności dominujące w sercach młodzieży skłoniły kard. K. Wojtyłę do przypomnienia narodowi o naturze potrzeb Polaka miłującego życie w przestrzeni wolnego i suwerennego państwa: „Episkopat w tej sytuacji ma prawo i obowiązek przypomnieć zasady nauki Kościoła. Jest dobra i wielka okazja, do której możemy nawiązać, tj. 50-lecie wolności [czyli odzyskania niepodległości 11 listopada 1918 r. – przyp. J.Ż.]”. Biskupi analizowali rzeczywistość nie tyle z perspektywy doraźnej gry politycznej, ile długofalowego interesu narodu polskiego, którego byli faktycznymi wyrazicielami i obrońcami. Zatem przygotowania do redakcji listu trwały także podczas majowego posiedzenia EP: „Ks. Prymas przeczytał projekt listu Episkopatu na 50-lecie Odrodzenia Polski w redakcji Bp [Kazimierza] Kowalskiego. Rozwinęła się poważna i zasadnicza dyskusja. Stwierdzono, że projekt zawiera mało elementów duchowo-moralnych. Nie uwydatnia pogwałconego moralnego prawa do wolności. Sięgnąć do Mickiewicza, Krasińskiego, Norwida i Sienkiewicza. Podkreślić chrześcijańską kulturę Narodu, która mobilizowała Naród, który dlatego poddał się inspiracji Ewangelii Św. itd.”.

 

Ten wybór strategiczny nie przesłaniał zadania ustosunkowania się także do antypolskich głosów płynących z Zachodu, w tym od niedawnych utrwalaczy reżimu w PRL: „Pewne koła chcą przyczepić Narodowi antysemityzm, dlatego Episkopat powinien się wypowiedzieć. Polska nigdy nie była antysemicka” – stwierdził podczas posiedzenia Komisji Głównej w kwietniu 1968 r. abp A. Baraniak. Minęło 50 lat od tamtych wydarzeń, a czyta się słowa polskich biskupów, jakby napisano je dziś.

 

Jan Żaryn

Na skrzydłach do legendy

01.01.1970

Przedwojenna Polska obrodziła utalentowanymi lotnikami,o czym boleśnie w trakcie bitwy o Anglię przekonali się Niemcy. Kamień węgielny w dziele popularyzowania lotnictwa położyli pilot Franciszek Żwirko i inżynier Stanisław Wigura – pisze Mateusz Kosiński

Czytaj więcej

Studenci, robotnicy, naród

01.01.1970

W marcu 1968 r. demonstracje studenckie, a właściwie demonstracje obywatelskie, zainicjowane przez studentów, w istocie objęły wszystkie ośrodki uniwersyteckie i całą polską społeczność akademicką – pisze Antoni Macierewicz

Czytaj więcej

Zapomniana ofiara mordu sądowego

01.01.1970

2 stycznia 1953 r. w więzieniu mokotowskim został zamordowany prokurator Zygmunt Ojrzyński. W okresie II wojny światowej dał dowody poświęcenia i odwagi – pisze Elżbieta Romanowska

Czytaj więcej

Między bohaterstwem a szmalcownictwem

01.01.1970

Przed wojną Dynów (dzisiaj woj. podkarpackie) zamieszkiwało 1 273 Żydów, a Przedmieście Dynowskie – 126. W chwili zajęcia miejscowości przez Niemców 15 września 1939 r. okupanci przystąpili do masowej ich eksterminacji

Czytaj więcej
 

Zaloguj się, by uzyskać dostęp do unikatowych treści oraz cotygodniowego newslettera z informacjami na temat najnowszego wydania

Zarejestruj się | Zapomniałem hasła

Szanowny Czytelniku

Chcielibyśmy poinformować Cię o przetwarzaniu Twoich danych osobowych oraz zasadach, na jakich będzie się to odbywało po dniu 25 maja 2018 r., zgodnie z instrukcjami, o których mowa poniżej.

Od 25 maja 2018 r. zaczęło obowiązywać Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z dnia 27 kwietnia 2016 r. w sprawie ochrony osób fizycznych w związku z przetwarzaniem danych osobowych i w sprawie swobodnego przepływu takich danych oraz uchylenia dyrektywy 95/46/WE (określane w skrócie również jako „RODO”, „ORODO”, „GDPR” lub „Ogólne Rozporządzenie o Ochronie Danych”). RODO obowiązywać będzie w identycznym zakresie we wszystkich krajach Unii Europejskiej, w tym także w Polsce, i wprowadza wiele zmian w zasadach regulujących przetwarzanie danych osobowych, które będą miały wpływ na wiele dziedzin życia, w tym na korzystanie z usług internetowych. Przed przejściem do serwisu naszym celem jest zapoznanie Cię ze szczegółami stosowanych przez nas technologii oraz przepisami, które niebawem wejdą w życie, tak aby dać Ci szeroką wiedzę i bezpieczeństwo korzystania z naszych serwisów internetowych Prosimy Cię o zapoznanie się z podstawowymi informacjami.

Co to są dane osobowe?

Podczas korzystania z naszych usług internetowych Twoje dane osobowe mogą być zapisywane w plikach cookies lub podobnych technologiach, instalowanych przez nas lub naszych Zaufanych Partnerów na naszych stronach i urządzeniach do zbierania i przetwarzania danych osobowych w celu udostępniania personalizowanych treści i reklam, bezpieczeństwa oraz analizowania ruchu na naszych stronach.

Kto będzie administratorem Twoich danych osobowych?

Administratorami Twoich danych osobowych będzie Fratria sp. z o.o., a także nasi Zaufani Partnerzy, tj. firmy i inne podmioty, z którymi współpracujemy przede wszystkim w zakresie marketingowym. Listę Zaufanych Partnerów możesz sprawdzić w każdym momencie pod niniejszym linkiem „Zaufani Partnerzy”.

Po co są nam potrzebne Twoje dane?

Aby dostosować reklamy do Twoich potrzeb i zainteresowań, zapewnić Ci większe bezpieczeństwo usług oraz dokonywać pomiarów, które pozwalają nam ciągle udoskonalać oferowane przez nas usługi.

Twoje uprawnienia

Zgodnie z RODO przysługują Ci następujące uprawnienia wobec Twoich danych osobowych i ich przetwarzania przez nas i Zaufanych Partnerów. Jeśli udzieliłeś zgody na przetwarzanie danych, możesz ją w każdej chwili wycofać. Przysługuje Ci również prawo żądania dostępu do Twoich danych osobowych, ich sprostowania, usunięcia lub ograniczenia przetwarzania, prawo do przeniesienia danych, wyrażenia sprzeciwu wobec przetwarzania danych oraz prawo do wniesienia skargi do organu nadzorczego – GIODO. Uprawnienia powyższe przysługują także w przypadku prawidłowego przetwarzania danych przez administratora.

Zgoda

Wyrażenie przez Ciebie zgody jest dobrowolne. W każdym momencie możesz również edytować swoje preferencje w zakresie udzielonej zgody, w tym nawet wycofać ją całkowicie, klikając w ustawienia zaawansowane lub wyrażając zgodę i przechodząc na naszą stronę polityki prywatności. Każde przetwarzanie Twoich danych musi być oparte na właściwej, zgodnej z obowiązującymi przepisami, podstawie prawnej. Podstawą prawną przetwarzania Twoich danych osobowych w celu świadczenia usług, w tym dopasowywania ich do Twoich zainteresowań, analizowania ich i udoskonalania oraz zapewniania ich bezpieczeństwa, jest niezbędność do wykonania umów o ich świadczenie (tymi umowami są zazwyczaj regulaminy lub podobne dokumenty dostępne w usługach, z których korzystasz na naszych stronach internetowych). Jeśli chcesz się zgodzić na przetwarzanie przez Fratrię sp. z o.o. i jej Zaufanych Partnerów Twoich danych osobowych zebranych w związku z korzystaniem przez Ciebie z naszych stron i aplikacji internetowych, w tym ich przetwarzanie w plikach cookies itp. instalowanych na Twoich urządzeniach i odczytywanych z tych plików danych, możesz w łatwy sposób wyrazić tę zgodę, klikając w przycisk „Zgadzam się i przechodzę do serwisu”. Jeśli nie chcesz wyrazić opisanej wyżej zgody lub ograniczyć jej zakres, prosimy o kliknięcie w „Ustawienia zaawansowane”. Wyrażenie zgody jest dobrowolne. Dodatkowe informacje dotyczące przetwarzania danych osobowych oraz przysługujących Ci uprawnień przeczytasz na „Polityce prywatności”.

×

Ustawienia zaawansowane

Aby dostosować reklamy i treści do Twoich potrzeb i zainteresowań, zapewnić Ci większe bezpieczeństwo usług oraz dokonywać pomiarów, które pozwalają nam ciągle udoskonalać oferowane przez nas usługi, podczas korzystania z naszych usług internetowych Twoje dane osobowe mogą być zapisywane w plikach cookies lub podobnych technologiach instalowanych przez nas lub naszych Zaufanych Partnerów na naszych stronach i urządzeniach do zbierania i przetwarzania danych osobowych.

Aktywna zgoda

Zgadzam się na przechowywanie w moim urządzeniu plików cookies, jak też na przetwarzanie w celach marketingowych, w tym profilowanie, moich danych osobowych pozostawianych w ramach korzystania oferowanych przez Wydawnictwo Fratria sp. z o.o. oraz zaufanych partnerów usług Wydawnictwa. Wyrażam zgodę na przetwarzanie danych w ramach korzystania z oferowanych przez Wydawnictwo Fratria zaufanych partnerów usług. Pamiętaj, że wyrażenie zgody jest dobrowolne.

Dodatkowe informacje dotyczące przetwarzania danych osobowych oraz przysługujących Ci uprawnień przeczytasz na Polityce prywatności.