E-prenumerata

i

tylko 9,99 zł za miesiąc

Aktualne wydanie

Wydanie nr 11-12/2019 (78-79)

Głos naczelnego

3
Hist(e)oryczny apel Jan Żaryn

Co było, co będzie

6
Co było, co będzie Piotr Mazurek

Sto odsłon na stulecie

9
„Chłopski” Nobel / Halo, halo! Tu Polskie Radio! Przemysław Waingertner

Temat miesiąca

10
Leonardo Da Vinci, oblicze geniusza i jego twórczości Jerzy Miziołek
14
Piękna księżniczka Leonarda Izabella Galicka
18
Rozejm w Dywilinie 1619 Karol Mazur
21
Carski ślub w Krakowie Piotr Hapanowicz
24
O współpracy Koroniarzy z Mołojcami Bartosz Staręgowski

Felietony

27
Zatrzymana protestantyzacja Grzegorz Górny
46
1945 – Rok nowego patriarchy sowieckiego prawosławia Paweł Skibiński
100
Unia w Lublinie, Rusini w Koronie… Michał Karpowicz
100
W pracowniach mistrzów Gabriela Sierocińska-Dec
103
Paczkowski Antoni Dudek
103
Termin ważności Przemysław Skrzydelski
108
Frampol 1939 Andrzej Skwarczyński
109
Polski Pere-Lachaise Ryszard Czarnecki

Instytut Pamięci Narodowej

28
Sprawcy znani i nieznani, czyli zabójstwa duchownych w powojennej Polsce Radosław Peterman
30
Nie tylko zabójstwa Filip Musiał
32
Zaszczuć księdza Sebastian Ligarski, Grzegorz Majchrzak
34
Śmierć za wolne słowo. Zabójstwo ks. Jerzego Popiełuszki Rafał Łatka
36
Pogrzeby pod nadzorem SB Grzegorz Majchrzak

Wehikuł czasu

38
Listopad, grudzień Michał Komuda

Skarby AGAD

42
Metryka koronna Jacek Krochmal

Tajemnice AAN

44
Kury Heleny Paderewskiej Katarzyna Wysoczyńska

Dusza kontusza

47
Filip Wołucki – półgłówek czy facecjonista? Henryk Litwin

Zdarzyło się

50
Mariana Porwita opus vitae Piotr Świątecki
54
Włoski ratunek polskich profesorów Andrzej Matowski
58
Antoni Kocjan od KL Auschwitz do V–2 Mariusz Olczak
61
Zbrodnia w Jedwabnem Wacław Kujbida
64
Andrzej Wajda o żołnierzach wyklętych Mariusz Solecki
67
Brunon Drywa – jedna z ofiar Grudnia ’70 Jerzy Dąbrowski
69
Dlaczego Anglia znów nie potrzebuje Europy Michał Zarychta

Zakład Ubezpieczeń Społecznych

72
ZUS kontynuuje najlepsze tradycje Anna Raciniewska

Język historii

76
Wyzwolenie, okupacja czy… Łukasz Kamiński

Polityka historyczna

78
POstKOmunizm w natarciu Piotr Mazurek

Z drugiej strony

80
Kiedy zaczęła się II wojna światowa? Piotr Łysakowski, Paweł Zieliński

Polonia

82
Przyczółek polskości w Nowym Jorku Krzysztof Tarka

Ziemiaństwo

85
W Woli Pękoszewskiej goście bywali rozmaici… Jarosław Kossakowski

Władczynie

88
Elżbieta Granowska Marek Barański

Pełna kultura

89
Towiański po włosku Mikołaj Sokołowski
92
Jubileusz na przystanku tramwajowym Renata Wąsowska
94
W kręgu Klio Rafał Łatka
96
Rafał Łatka rozmawia z... prof. Markiem Kornatem Rafał Łatka
97
Przesłanie świadka wieku Marek Klecel
102
Wojna oczami nastolatka Karol Mazur

Diabeł nie mógł

104
Gosudarynia Maryna Joanna Puchalska

Szlachetne zdrowie

106
Rehabilitacja w każdym czasie Krzysztof Żaryn

Czym strzelać

110
Czołg Somua S35 Kacper Grochocki

NAC prezentuje

111
Pechowy Dworzec Główny w Warszawie Stefan Artymowski

Historia okładki

112
Genialny Leonardo Michał Korsun

Ze zbiorów MPW

114
Ogarek i świeczka Andrzej Zawistowski

Opowieści IPN

115
Patriotyczne dekoracje żłobków bożonarodzeniowych Radosław Morawski
okładka
 
 

Hist(e)oryczny apel


Mamy tak niezwykłe dzieje, w tym biografie konkretnych ludzi, że nie sposób ominąć historii w naszej codzienności. Zderzamy się z historią choćby przy okazji jakże częstych rocznic. W tym numerze „wSieci Historii” sięgamy po niektóre z nich, sięgamy pamięcią m.in. do czasów nowożytnych, w tym do stałego niepokoju naszych przodków płynącego z sąsiedztwa wschodniego (400. rocznica rozejmu w Dywilinie – najlepszego z możliwych), wchodzimy także w kolejne miesiące II wojny światowej, by towarzyszyć przedstawicielom polskiej nauki, aresztowanym w listopadzie 1939 r. przez Niemców. W końcu przypominamy – dzięki współpracy z IPN – sylwetki kapłanów, głównie bł. ks. Jerzego Popiełuszki, w 35. rocznicę jego śmierci, wpisujących się jako męczennicy za wiarę i Ojczyznę w ciąg pokoleń polskich kapłanów. Polskie kapłaństwo zostało wyznaczone przez życie i odwagę św. Wojciecha, i to od niego pochodzi ta niezwykła misja Kościoła katolickiego w Polsce – nierozerwalnie związanego z obowiązkiem podtrzymywania w nas polskości, a w Europie wiary.

Wielu z nas, Polaków, nie czerpie jednak z tego, że mamy tak wspaniałe dziedzictwo, należnej radości. W początkach 2019 r., a zatem wkrótce po roku, w którym obchodziliśmy 100-lecie odzyskania niepodległości, Biblioteka Narodowa opublikowała wyniki sondażu. Są one zatrważające: „Jak wynika z sondażu przeprowadzonego na przełomie listopada i grudnia 2018 roku, lekturę przynajmniej jednej książki w ciągu ostatnich dwunastu miesięcy zadeklarowało 37 proc. respondentów. Odnotowany spadek o jeden punkt procentowy (w porównaniu z poprzednim sondażem z 2018 roku) mieści się w marginesie błędu pomiaru. Oznacza to, że podstawowe wskaźniki czytelnictwa – mimo jednoprocentowej różnicy wyniku – są stabilne i nie zmieniły się w ciągu ostatnich dwunastu miesięcy. Podobnie jak w roku ubiegłym 9 proc. Polaków zadeklarowało lekturę co najmniej siedmiu (i więcej) książek w ciągu roku”. 28 proc. badanych nie ma w swoim domu ani jednej książki. Co to oznacza? To znaczy, że ponad 60 proc. Polaków w ogóle nie sięga do książek, a zatem również historycznych. Oznacza to także, że ta część narodu zaspokaja głód wiedzy, odnoszącej się do przeszłości, za sprawą innych narzędzi – zapewne głównie internetu. Narzędzie to jest oczywiście przebogate, ale przecież książka nadal stanowi przestrzeń, w którą zanurzając się, odzyskuje się pełnię wolności. Obawiam się też, że Polacy w większości przestali także czytać periodyki historyczne, omijają programy telewizyjne (polskie i zagraniczne) traktujące o dziejach czy to Polski, Europy, czy świata. To one bowiem mogą pobudzić do dalszego zgłębiania wiedzy.

Większość moich przyjaciół i znajomych – podobnie jak rodzina – mieścimy się w tych 9 proc. czytających Polaków. Podobnie większość – jeśli nie wszyscy – czytelników „wSieci Historii”. Patrzę z zachwytem na najstarszych przedstawicieli moich wnucząt, jak pochłaniają książki, jedna po drugiej, czytają je o wiele szybciej niż ja, gdy miałem naście lat. Warto sobie zatem zadać pytanie: czy jesteśmy w stanie komunikować się jako wspólnota narodowa z sobą nawzajem, jeśli nie potrafimy już przeczytać całej Trylogii? Jeśli nie mamy woli, by trwać we wspólnym kanonie lektur? Pocieszające, że w wyniku ostatniej reformy edukacji w szkołach historia stała się przedmiotem formacyjnym, a nie zawodowym – dzięki temu jej program jest realizowany do ostatniego dzwonka lekcyjnego, do matury.

Jan Żaryn

 

Leonardo da Vinci, oblicze geniusza i jego twórczości

17.10.2019

„Jeśli wierzyć źródłom pisanym z czasów renesansu, Leonardo da Vinci dokonał żywota (2 maja 1519 r.) w obecności Franciszka I, króla Francji; liczył wówczas 67 lat. Nie mamy całkowitej pewności, czy jego odejście do wieczności w ramionach monarchy to fakt czy tylko legenda” – opisuje losy wybitnego artysty i naukowca Jerzy Miziołek, dyrektor Muzeum Narodowego w Warszawie.

Czytaj więcej

Sprawcy znani i nieznani, czyli zabójstwa duchownych w powojennej Polsce

17.10.2019

„Dla komunistów, zwłaszcza dla aparatu bezpieczeństwa, każda osoba, która myślała o drodze kapłańskiej lub zakonnej i w efekcie tego przekroczyła próg furty seminaryjnej czy klasztornej, automatycznie stawała się potencjalnym wrogiem” – pisze w swoim artykule Radosław Peterman.

Czytaj więcej

Mariana Porwita Opus Vitae

17.10.2019

„Kampania wrześniowa 1939 r., wstęp do II wojny światowej, została zrelacjonowana w licznych publikacjach, wspomnieniach i historycznych opracowaniach konkretnych zagadnień, lecz szczególne znaczenie dla miłośników historii mają syntezy”. Piotr Świątecki pisze o ocenie działań i decyzji podejmowanych w czasie kampanii wrześniowej 1939 r., dokonanej przez biorącego w niej udział płk. Mariana Porwita w książce „Komentarze do historii polskich działań obronnych 1939 roku”.

Czytaj więcej

O współpracy koroniarzy z Mołojcami

17.10.2019

„Stosunki między Rzecząpospolitą a Kozaczyzną na przestrzeni dziejów nie należały do najlepszych. Formalnie Sicz Zaporoska była podległa wobec państwa polsko-litewskiego, jednak ze względu na swój charakter często się z tej zależności wyłamywała”. Bartosz Staręgowski w artykule opisuje stosunki między Rzecząpospolitą a Kozaczyzną, skupiając się na wydarzeniach związanych z sojuszem w wojnie z Turkami.

Czytaj więcej
 

Zaloguj się, by uzyskać dostęp do unikatowych treści oraz cotygodniowego newslettera z informacjami na temat najnowszego wydania

Zarejestruj się | Zapomniałem hasła

Szanowny Czytelniku

Chcielibyśmy poinformować Cię o przetwarzaniu Twoich danych osobowych oraz zasadach, na jakich będzie się to odbywało po dniu 25 maja 2018 r., zgodnie z instrukcjami, o których mowa poniżej.

Od 25 maja 2018 r. zaczęło obowiązywać Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z dnia 27 kwietnia 2016 r. w sprawie ochrony osób fizycznych w związku z przetwarzaniem danych osobowych i w sprawie swobodnego przepływu takich danych oraz uchylenia dyrektywy 95/46/WE (określane w skrócie również jako „RODO”, „ORODO”, „GDPR” lub „Ogólne Rozporządzenie o Ochronie Danych”). RODO obowiązywać będzie w identycznym zakresie we wszystkich krajach Unii Europejskiej, w tym także w Polsce, i wprowadza wiele zmian w zasadach regulujących przetwarzanie danych osobowych, które będą miały wpływ na wiele dziedzin życia, w tym na korzystanie z usług internetowych. Przed przejściem do serwisu naszym celem jest zapoznanie Cię ze szczegółami stosowanych przez nas technologii oraz przepisami, które niebawem wejdą w życie, tak aby dać Ci szeroką wiedzę i bezpieczeństwo korzystania z naszych serwisów internetowych Prosimy Cię o zapoznanie się z podstawowymi informacjami.

Co to są dane osobowe?

Podczas korzystania z naszych usług internetowych Twoje dane osobowe mogą być zapisywane w plikach cookies lub podobnych technologiach, instalowanych przez nas lub naszych Zaufanych Partnerów na naszych stronach i urządzeniach do zbierania i przetwarzania danych osobowych w celu udostępniania personalizowanych treści i reklam, bezpieczeństwa oraz analizowania ruchu na naszych stronach.

Kto będzie administratorem Twoich danych osobowych?

Administratorami Twoich danych osobowych będzie Fratria sp. z o.o., a także nasi Zaufani Partnerzy, tj. firmy i inne podmioty, z którymi współpracujemy przede wszystkim w zakresie marketingowym. Listę Zaufanych Partnerów możesz sprawdzić w każdym momencie pod niniejszym linkiem „Zaufani Partnerzy”.

Po co są nam potrzebne Twoje dane?

Aby dostosować reklamy do Twoich potrzeb i zainteresowań, zapewnić Ci większe bezpieczeństwo usług oraz dokonywać pomiarów, które pozwalają nam ciągle udoskonalać oferowane przez nas usługi.

Twoje uprawnienia

Zgodnie z RODO przysługują Ci następujące uprawnienia wobec Twoich danych osobowych i ich przetwarzania przez nas i Zaufanych Partnerów. Jeśli udzieliłeś zgody na przetwarzanie danych, możesz ją w każdej chwili wycofać. Przysługuje Ci również prawo żądania dostępu do Twoich danych osobowych, ich sprostowania, usunięcia lub ograniczenia przetwarzania, prawo do przeniesienia danych, wyrażenia sprzeciwu wobec przetwarzania danych oraz prawo do wniesienia skargi do organu nadzorczego – GIODO. Uprawnienia powyższe przysługują także w przypadku prawidłowego przetwarzania danych przez administratora.

Zgoda

Wyrażenie przez Ciebie zgody jest dobrowolne. W każdym momencie możesz również edytować swoje preferencje w zakresie udzielonej zgody, w tym nawet wycofać ją całkowicie, klikając w ustawienia zaawansowane lub wyrażając zgodę i przechodząc na naszą stronę polityki prywatności. Każde przetwarzanie Twoich danych musi być oparte na właściwej, zgodnej z obowiązującymi przepisami, podstawie prawnej. Podstawą prawną przetwarzania Twoich danych osobowych w celu świadczenia usług, w tym dopasowywania ich do Twoich zainteresowań, analizowania ich i udoskonalania oraz zapewniania ich bezpieczeństwa, jest niezbędność do wykonania umów o ich świadczenie (tymi umowami są zazwyczaj regulaminy lub podobne dokumenty dostępne w usługach, z których korzystasz na naszych stronach internetowych). Jeśli chcesz się zgodzić na przetwarzanie przez Fratrię sp. z o.o. i jej Zaufanych Partnerów Twoich danych osobowych zebranych w związku z korzystaniem przez Ciebie z naszych stron i aplikacji internetowych, w tym ich przetwarzanie w plikach cookies itp. instalowanych na Twoich urządzeniach i odczytywanych z tych plików danych, możesz w łatwy sposób wyrazić tę zgodę, klikając w przycisk „Zgadzam się i przechodzę do serwisu”. Jeśli nie chcesz wyrazić opisanej wyżej zgody lub ograniczyć jej zakres, prosimy o kliknięcie w „Ustawienia zaawansowane”. Wyrażenie zgody jest dobrowolne. Dodatkowe informacje dotyczące przetwarzania danych osobowych oraz przysługujących Ci uprawnień przeczytasz na „Polityce prywatności”.

×

Ustawienia zaawansowane

Aby dostosować reklamy i treści do Twoich potrzeb i zainteresowań, zapewnić Ci większe bezpieczeństwo usług oraz dokonywać pomiarów, które pozwalają nam ciągle udoskonalać oferowane przez nas usługi, podczas korzystania z naszych usług internetowych Twoje dane osobowe mogą być zapisywane w plikach cookies lub podobnych technologiach instalowanych przez nas lub naszych Zaufanych Partnerów na naszych stronach i urządzeniach do zbierania i przetwarzania danych osobowych.

Aktywna zgoda

Zgadzam się na przechowywanie w moim urządzeniu plików cookies, jak też na przetwarzanie w celach marketingowych, w tym profilowanie, moich danych osobowych pozostawianych w ramach korzystania oferowanych przez Wydawnictwo Fratria sp. z o.o. oraz zaufanych partnerów usług Wydawnictwa. Wyrażam zgodę na przetwarzanie danych w ramach korzystania z oferowanych przez Wydawnictwo Fratria zaufanych partnerów usług. Pamiętaj, że wyrażenie zgody jest dobrowolne.

Dodatkowe informacje dotyczące przetwarzania danych osobowych oraz przysługujących Ci uprawnień przeczytasz na Polityce prywatności.