Aktualne wydanie

Wydanie nr 11-12/2021 (102-103)

Głos naczelnego

3
Sposób na pandemię Jan Żaryn

Co było, co będzie

6
Co było, co będzie Piotr Mazurek

Rzeczpospolita Podziemna… mniej znana

10
Pod znakiem Orła Białego Przemysław Waingertner

Temat miesiąca

12
Opat komendatoryjny Marek Barański
14
Pańszczyzna polszczyzna Piotr Guzowski
18
Sejmiki w I Rzeczypospolitej: Szkoła demokracji czy pieniactwa? Karol Mazur
22
Mity i białe plamy czasów saskich Urszula Kosińska
25
Geniusz i Czas Jarosław Czubaty
28
Białe plamy mają się dobrze... Paweł Skibiński

Felietony

9
Lew Lechistanu Grzegorz Górny
75
1957 – rok nastania Gromyki Paweł Skibiński
85
Nie wolno nam zapomnieć Gabriela Sierocińska-Dec
86
Raban się skończył Marek Jurek
96
Korea nieznana Antoni Dudek
96
Dziedziczenie wolności i niewoli Ryszard Czarnecki
98
Silva Rerum Andrzej Skwarczyński

Wehikuł czasu

32
Listopad, grudzień Michał Komuda

Skarby AGAD

36
Jak wyglądali władcy Polski? Materiały ikonograficzne Jacek Krochmal

Tajemnice AAN

38
Potęga Symboli. Znaczkiem, oznaką i banknotem przeciwko komunie! Rafał Kierzkowski

Dusza kontusza

42
Stanisław Reszka, historyk i dyplomata Henryk Litwin

Zdarzyło się

45
„Książę polskiego przemysłu” i jego dzieci Wacław Leszczyński
48
Napoleońska jesień 1806 roku: pogrom Prus i szansa dla Polski Dominik Szczęsny-Kostanecki
50
60 sekund historii Emilia Baranowska
51
Polskie lotnictwo komunikacyjne II RP Piotr Świątecki
54
Trzy życiorysy Zarakowskiego Paweł Sztama, Grzegorz Majchrzak
57
Wywiad z Prymasem Marcin Różański
60
Bożyszcze Polski – bachor komunizmu Andrzej Urbańczyk
64
„Sekcje tajne” w sądownictwie powszechnym 1950-1955 Elżbieta Romanowska

Instytut Dziedzictwa Myśli Narodowej

70
Poeta Gajcy – „organizator pamięci narodowej” Marta Cywińska

Władczynie

67
Cecylia Renata Marek Barański

Polonia

72
O federację z Litwą Krzysztof Tarka

Ziemiaństwo

76
Kresowe dwory Zabiełłów Jarosław Kossakowski

Pełna kultura

78
Piękna Helena, czyli aktorka doskonała i wielka patriotka Jerzy Miziołek
82
W kręgu Klio Rafał Łatka
84
Rozmowa z dr. Jarosławem Durką Rafał Łatka

Diabeł nie mógł

88
Tańcząca mazurka Joanna Puchalska

Szlachetne zdrowie

90
Czysta historia Krzysztof Żaryn

Czym strzelać

92
Karabin samurajów Kacper Grochocki

NAC prezentuje

93
Centralne Laboratorium Ochrony Radiologicznej Łukasz Karolewski

Z fototeki IPN

97
Henryk Śmigacz: z aparatem na wojnie i w teatrze Katarzyna Adamów

Ze zbiorów MPW

99
Rozkazy dowództwa Powstania Warszawskiego Katarzyna Utracka
okładka
 
 

Białe plamy w historii

W latach 80. XX w., a zatem w okresie długiego upadania komunizmu, rozpoczynałem pracę jako nauczyciel historii w jednym z liceów warszawskich. W następnym roku przeniosłem się już do II LO im. Stefana Batorego, skąd trafiłem (w roku szkolnym 1985/86) do pobliskiego Studium Kultury Chrześcijańskiej. Poznaliśmy razem z moją żoną, Małgosią, m.in. śp. prof. Annę Sucheni-Grabowską, która w dużej mierze ukształtowała nasz pogląd na nauczanie historii w szkołach. Na bazie tych doświadczeń już w 1989 r. założyliśmy Katolickie Stowarzyszenie Wychowawców i kontynuowaliśmy formacyjne spotkania z nauczycielami z całej Polski. Konferencje, bo tak je nazywaliśmy, odbywające się w ramach SKCh, a potem KSW, koncentrowały się bardzo często wokół pytania o „białe plamy w historii”. Już wtedy, na przełomie lat 80. i 90., pytanie to dotyczyło nie tylko kwestii przemilczania faktów, zakłamywania prawdy np. o stosunkach polsko-sowieckich, o Katyniu itd., ale także metodologii badań historycznych, tworzenia podręczników szkolnych czy też obciążeń ideologicznych skutkujących głębszym fałszowaniem prawdy o narodzie historycznym czy o człowieku w historii. W PRL uczono oficjalnie nie tylko nieprawdy, przemilczano fakty i tworzono mylne interpretacje, np. dotyczące rzekomo fundamentalnego znaczenia tzw. wielkiej rewolucji październikowej w odzyskaniu niepodległości w 1918 r. (oczywiście od czasu, kiedy można już było pisać, dopiero po 1956 r., że ten fakt w ogóle należy traktować pozytywnie; wcześniej rację mieli jedynie ci, którzy szli z bolszewikami na Warszawę). WPRL zarządzano umysłami nauczycieli i uczniów sprymitywizowaną metodologią marksistowską. Wedle niej należało de facto oceniać motywacje, wydarzenia i konkretne klasy-warstwy społeczne czy ludzi. Ponieważ, jak twierdzono, byt kształtuje świadomość, a egoizm grupowy miał wyznaczać cele i taktykę działania, wszystkie postawy i motywacje ludzi były poddawane krytycznej analizie wedle tego schematu. Ten pogląd nakładał się na definicję determinizmu historycznego, wedle którego ludzkość zmierzała ku Polsce Ludowej i sowieckiej doskonałości. Przykładowo Kościół katolicki w średniowieczu zajmował się oszukiwaniem poddanych, wtłaczaniem kłamstwa o istnieniu srogiego i karzącego Pana Boga, by dzięki temu utrzymać w ryzach społeczeństwo poddające się ślepo władzy, świeckiej czy duchownej. Pomazaniec Boży to przecież jedynie figura retoryczna potrzebna do tego, by tłamsić w zarodku postępowe, przedmarksowskie, odruchy społeczne w postaci światłego i szukającego sprawiedliwości Kostki Napierskiego. Tworzenie się ustroju I RP na podstawie wartości, jakimi były wolność irówność, zależność władcy i szlachty od prawa obowiązującego wielowyznaniowy i etniczny naród polityczny, zastąpiono gadką o egoizmie stanowym szlachty szukającej przywilejów politycznych czy sądowych. Nowoczesne prawo stawało się zatem synonimem bezkarności i anarchii. Podobnie rzecz się miała z lekcjami o oświeceniu, epoce, która za sprawą wielkich filozofów obnażyła rzekome kłamstwa duchowieństwa i Kościoła, jakby nie istnieli św. Augustyn czy św. Tomasz. Likwidacja zakonu jezuitów, a potem fala mordów w Wandei – jeśli w ogóle o tym dyskutowano – stawała się dobrą ilustracją hasła „cel uświęca środki”. Wiek XIX i XX Fot. Andrzej wiktor w wydaniu autorów podręczników szkolnych czasów Polski Ludowej to cała seria kłamstw i zafałszowań, czego nie sposób zilustrować w jednym felietonie.

Warto się jednak zastanowić, w jakiej mierze nasze pokolenie i kolejne – nauczycieli i autorów podręczników – są nosicielami (czasem bezwiednie) tych samych postmarksistowskich kłamstw o historii Narodu i o człowieku. Kim był zatem np. św. Wojciech, męczennik idący do Prusów w imię prawdy o Bogu, czy rtm. Witold Pilecki idący na śmierć do KL Auschwitz w imię miłości do Ojczyzny tak silnej, że gotów był na poświęcenie swego życia i najbliższych jako mąż i ojciec. Warto się zastanowić, w jakiej mierze nadal szkoła kaleczy kolejne młode pokolenie, z jednej strony nie ucząc wcale (tego nie można powiedzieć o szkole w PRL) lub przekazując fałszywy opis człowieka, Polaka – duchownego, rycerza, powstańca i polityka, pisarza.

Jan Żaryn

Napoleon. Geniusz i czas

15.10.2021

Cesarz Francuzów nie jest już obiektem kultu ani nienawiści, ale fascynującą postacią, która wywarła ogromny wpływ na przemiany dokonujące się w Europie i na świecie w XIX w. – pisze Jarosław Czubaty.

Czytaj więcej

Sejmiki w I Rzeczypospolitej: szkoła demokracji czy pieniactwa?

15.10.2021

Szlacheckie sejmiki nadal nie mają dobrej prasy. W świadomości historycznej Polaków dominuje ich negatywny obraz jako instytucji niewydolnej, której wadliwe funkcjonowanie doprowadziło do upadku I Rzeczypospolitej – stwierdza Karol Mazur.

Czytaj więcej

Piękna Helena, czyli aktorka doskonała i wielka patriotka

15.10.2021

Wielki talent Modrzejewskiej objawił się w Krakowie, by niebawem rozbłysnąć w Warszawie i zajaśnieć pełnym blaskiem w Ameryce, gdzie jako Modjeska stała się żarliwym heroldem odrodzenia Polski - tak Jerzy Miziołek opisuje fenomen legendarnej polskiej aktorki.

Czytaj więcej

Polskie lotnictwo komunikacyjne II RP

15.10.2021

Porównanie stanu lotnictwa z lat 30. XX w. i współczesnego pozwoli ocenić skalę postępu – analizuje Piotr Świątecki.

Czytaj więcej

Bożyszcze Polski – bachor komunizmu

15.10.2021

Leonid Teliga samotnie opłynął w latach 1967-1969 ziemię na jachcie Opty. To wiemy. Ale kto to był? – Andrzej Urbańczyk opisuje losy słynnego żeglarza.

Czytaj więcej
 

Zaloguj się, by uzyskać dostęp do unikatowych treści oraz cotygodniowego newslettera z informacjami na temat najnowszego wydania

Zarejestruj się | Zapomniałem hasła