E-prenumerata

i

tylko 9,99 zł za miesiąc

Archiwum

Wydanie nr 7-8/2019 (74-75)

Głos Naczelnego

3
Parlamentaryzm polski – wczoraj i dziś Prof. Jan Żaryn

Co było, co będzie

6
Co było, co będzie? Piotr Mazurek

Sto odsłon na stulecie

9
W obronie cywilizacji / Kobiety do urn! Prof. Przemysław Waingertner

Temat miesiąca

10
Początki monarchii polsko-litewskiej Wojciech Fałkowski
13
Sejm unijny 1569 Henryk Litwin
16
Legnicki Piast na sejmie w Lublinie Artur Guzicki
20
Unia polsko-litewska w epoce wielkiej reformy Zofia Zielińska
23
Powstanie Styczniowe, pozytywizm i rozpad idei Unii Lubelskiej Maciej Gloger
26
Droga Litwy do Europy prowadzi przez Polskę. Rozmowa z prof. Alfredasem Bumblauskasem Ilona Lewandowska
30
O Unii Lubelskiej w Kijowie Henryk Litwin
32
Zanim wrócił Komendant... Piotr Świątecki
35
Polacy w Wersalu Jan Żaryn
38
Ład wersalski. Czy musiało tak się skończyć? Marek Kornat
41
Przed Wersalem. Życie paryskie konferencji Joanna Puchalska
44
Traktat wersalski w prasie francuskiej 28-29 czerwca 1919 r. Joanna Metzger

Felietony

29
Strajki szkolne Grzegorz Górny
47
1943 – Rok brunatnych tulipanów Paweł Skibiński
91
Wybory kontraktowe – bez przesady Marek Jurek
112
Kiedy to się zaczęło? Paweł Kowal
112
„Wiosny Ludów” nie było, ale… Ryszard Czarnecki
122
Gołąbki śląskiej wolności Gabriela Sierocińska-Dec
130
Metamorfoza Antoni Dudek
130
Obrazki z wystawy Przemysław Skrzydelski

Historia najnowsza

48
Niepodległość była celem najważniejszym. Rozmowa z Romanem Zwiercanem, współzałożycielem Solidarności Walczącej Artur Adamski

Wehikuł czasu

52
Lipiec, Sierpień Michał Komuda

Skarby AGAD

56
Początki Rzeczypospolitej Jacek Krochmal

Tajemnice AAN

58
Gen. Józef Kordian Zamorski. Ostatni przedwojenny komendant Główny Policji Państwowej Katarzyna Wysoczyńska

Polscy wynalazcy

60
Co o polskim wkładzie w rozwój techniki świadomy obywatel RP wiedzieć powinien (6) Bolesław Orłowski

Dusza kontusza

62
Filip Padniewski i Franciszek Krasiński – duchowni, ministrowie, biskupi i współtwórcy unii lubelskiej Henryk Litwin

Bitwa miesiąca

65
Bohaterowie spod Radzymina 1920 r. Janusz Odziemkowski

Dawno temu

68
Dlaczego rewolucja? Rozmowa z dr hab. Martyną Deszczyńską Michał Chudoliński

Zdarzyło się

72
Lilpopowie Jacek Lilpop
75
Inżynier Tadeusz Sułowski, pionier polskiego przemysłu Jan Ośko
80
Jak Polacy Niemcom mordować Żydów nie pomagali Adam Cyra
86
Pielgrzymka, która wywołała eksplozję. Rozmowa z ks. prof. Kazimierzem Ginterem Barbara Stefańska
88
Episkopat Polski wobec delegalizacji „Solidarności” Rafał Łatka

Powstanie Warszawskie

92
Powrót do kraju dowódcy Batalionu „Zośka” Mariusz Olczak
96
Walka o pamięć Powstania Warszawskiego Katarzyna Utracka

Polityka historyczna

99
„Nieustraszony Żołnierz Czerwony”. Przypadek Szymona Harnama Jerzy Bednarek

Ziemiaństwo

102
Maria Kleniewska. Zapomniana z pokolenia niepokornych Agnieszka Łuczak

Prasport

105
Mecze pod specjalną ochroną Grzegorz Majchrzak

Polonia

108
Polonijny biznesmen i gry wywiadu PRL Krzysztof Tarka

Władczynie

111
Jadwiga, król Polski Marek Barański

Pełna kultura

113
Zofia Kossak. Katolicka pisarka, która ratowała Żydów Arkadiusz Meller
116
Z herbatą nie tylko o piątej Marcin Wiśniarski
120
W kręgu Klio Rafał Łatka
123
Wojna na ekranie Karol Mazur

Diabeł nie mógł

124
Księżna Maria, czyli domyślność serca Joanna Puchalska

Szlachetne zdrowie

126
Turystyka medyka Krzysztof Żaryn

Czym strzelać

128
Polski granatnik wz. 36 – prosty, ale skuteczny Kacper Grochocki

NAC prezentuje

129
Cichociemni aktorzy Katarzyna Brąkowska

Archiwum IPN

131
Polskie wojsko na pl. Świętego Piotra Konrad Wiesław Ślusarski
okładka
 
 

Parlamentaryzm polski – wczoraj i dziś

Podejmujemy temat unii lubelskiej jako zjawiska historycznego, a jednocześnie modelowego – szczególnie z punktu widzenia zasad demokracji. Historia unii zawartej w lipcu 1569 r. z inicjatywy króla i dzięki jego determinacji uczy nas, że bez silnego stanowiska władcy – dziś centralnych instytucji państwa – żadna poważna reforma ustrojowa nie może się wydarzyć. Uczy nas ta historia jednak także pokory wobec woli ludu, w tamtym przypadku rodów szlacheckich rozsianych po Wielkim Księstwie Litewskim. Zapisy unii trwały, a jednocześnie następowało rzeczywiste zbliżenie kulturowe i propaństwowe szlachty wszelkich ziem. Ścieranie się odśrodkowych sił z jednej strony i propaństwowych z drugiej nigdy się nie zakończyło, ale przecież to jednak Konstytucja 3 maja z 1791 r. stała się dla nas – współczesnych Polaków – wypełnieniem decyzji podjętej przez króla Zygmunta Augusta z 1569 r. Warto o tym pamiętać, czytając po raz kolejny Adama Mickiewicza i jego inwokację do „Pana Tadeusza”, zaczynającą się od słów „Litwo, Ojczyzno moja…”. To świadectwo miłości do jednej Polski, tej Polski, którą i dziś obdarzamy tym samym uczuciem. Dziedzictwo polskie, zachowując swą różnorodność stanowo-geograficzną i wyznaniową, pozostało trwałym spoiwem, synonimem naszej tkanki kulturowej, w której żyjemy i w której się komunikujemy, posługując się cytatami, obrazami, językiem i kulturowymi skojarzeniami. Dlaczego tak się stało? Pewnie dlatego, że I Rzeczpospolita nie była państwem opresyjnym, ale zbudowanym na fundamencie wolności, a zatem dobrowolności. 

Ten punkt widzenia zbliża nas do zrozumienia innej rocznicy, która także jest zbiorowym bohaterem niniejszego numeru „wSieci Historii”. Obchodzimy setną rocznicę traktatu wersalskiego, którego treść stanowiła kompromis między sprzecznymi racjami i interesami mocarstw. To najsłabsza jego cecha, która w konsekwencji 20 lat później przyniosła Europie zgubę. Jednocześnie jednak Wersal to porządek etyczno-polityczny, zaprzeczający wcześniejszym i późniejszym rozwiązaniom pokojowym, ogólnoświatowym. Ten porządek był oparty na idei samostanowienia narodowego, a zatem opowiedziano się zgodnie za uznaniem, że jednostka i rodzina ma prawo identyfikować swoje potrzeby w ramach wspólnoty wyższej, jaką jest Naród posiadający własne Państwo. Zarówno porządek wiedeński z 1815 r., jak i jałtański z lutego 1945 r. wykluczał jedne wybrane narody, by dać satysfakcję mocarstwom nierespektującym podstawowych praw człowieka. 

Jaki z tego wniosek? Ano demokracja i naród jako naturalna wspólnota to dwa fundamenty ustroju opartego na pozytywnym porządku etycznym. Narodem nie staje się jednak wspólnota, która tego związku nie chce ani nie czuje. To dobrowolnie przyjęty fundament. Polacy w 1919 r. chcieli żyć w wolnym i suwerennym państwie, czemu dali wyraz m.in. poprzez obecność silnej reprezentacji polskiej w Paryżu, gdzie ważyły się losy pokoju światowego. Wielokrotnie tę wolę udowadniali, walcząc w powstaniach – wielkopolskim, śląskich i sejneńskim, w wojnach z bolszewikami i Ukraińcami. Ofiara szła w parze z wizją państwa, o które walczono – sięgającego dziedzictwa i przykładu I Rzeczypospolitej.

Jan Żaryn

Sejm unijny 1569

13.06.2019

W roku 2019 mija 450 lat od zawiązania unii lubelskiej, niezwykle ważnego aktu prawnego, który w istotny sposób wpłynął na historię Europy środkowo-wschodniej i narodów ją zamieszkujących – pisze Henryk Litwin.

Czytaj więcej

Polacy w Wersalu

13.06.2019

Jan Żaryn opisuje rolę i znaczenie Polaków podczas słynnej konferencji pokojowej w Paryżu w 1919 roku. 18 stycznia w Sali Zegarowej Pałacu Quai D’Orsay (siedziba MSZ) konferencję kończącą Wielką Wojnę otworzył prezydent Francji Raymond Poincaré. Polska delegacja należała do obozu zwycięzców.

Czytaj więcej

Bohaterowie spod Radzymina

13.06.2019

Bój o Radzymin jest jednym z najbardziej znanych wydarzeń Bitwy Warszawskiej 1920 r. Tutaj przez cztery dni ważył się los obrony stolicy, a nazwę miasteczka wymieniały polskie i rosyjskie komunikaty z frontu. Radzymin skupił na sobie uwagę dowódców sowieckich III i XVI armii, ułatwiając Polakom przygotowanie zwycięskiej kontrofensywy znad Wieprza – pisze Janusz Odziemkowski.

Czytaj więcej

Powrót do kraju dowódcy batalionu „Zośka”

13.06.2019

W ostatnich dniach lipca w Kwaterze Batalionu „Zośka” na Powązkach Wojskowych zostanie pochowana urna z prochami dowódcy tego legendarnego oddziału Ryszarda Białousa ps. Jerzy. Zmarły w dalekiej Patagonii w 1992 r. powraca do swych żołnierzy – pisze Mariusz Olczak.

Czytaj więcej

Niepodległość była celem najważniejszym

13.06.2019

O walce z reżimem komunistycznym, młodzieńczej odwadze, domu rodzinnym, wydarzeniach Grudnia ’70, konspiracji i innych ważkich tematach z Romanem Zwiercanem, współzałożycielem Solidarności Walczącej Oddziału Trójmiasto rozmawia Artur Adamski.

Czytaj więcej
 

Zaloguj się, by uzyskać dostęp do unikatowych treści oraz cotygodniowego newslettera z informacjami na temat najnowszego wydania

Zarejestruj się | Zapomniałem hasła

Szanowny Czytelniku

Chcielibyśmy poinformować Cię o przetwarzaniu Twoich danych osobowych oraz zasadach, na jakich będzie się to odbywało po dniu 25 maja 2018 r., zgodnie z instrukcjami, o których mowa poniżej.

Od 25 maja 2018 r. zaczęło obowiązywać Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z dnia 27 kwietnia 2016 r. w sprawie ochrony osób fizycznych w związku z przetwarzaniem danych osobowych i w sprawie swobodnego przepływu takich danych oraz uchylenia dyrektywy 95/46/WE (określane w skrócie również jako „RODO”, „ORODO”, „GDPR” lub „Ogólne Rozporządzenie o Ochronie Danych”). RODO obowiązywać będzie w identycznym zakresie we wszystkich krajach Unii Europejskiej, w tym także w Polsce, i wprowadza wiele zmian w zasadach regulujących przetwarzanie danych osobowych, które będą miały wpływ na wiele dziedzin życia, w tym na korzystanie z usług internetowych. Przed przejściem do serwisu naszym celem jest zapoznanie Cię ze szczegółami stosowanych przez nas technologii oraz przepisami, które niebawem wejdą w życie, tak aby dać Ci szeroką wiedzę i bezpieczeństwo korzystania z naszych serwisów internetowych Prosimy Cię o zapoznanie się z podstawowymi informacjami.

Co to są dane osobowe?

Podczas korzystania z naszych usług internetowych Twoje dane osobowe mogą być zapisywane w plikach cookies lub podobnych technologiach, instalowanych przez nas lub naszych Zaufanych Partnerów na naszych stronach i urządzeniach do zbierania i przetwarzania danych osobowych w celu udostępniania personalizowanych treści i reklam, bezpieczeństwa oraz analizowania ruchu na naszych stronach.

Kto będzie administratorem Twoich danych osobowych?

Administratorami Twoich danych osobowych będzie Fratria sp. z o.o., a także nasi Zaufani Partnerzy, tj. firmy i inne podmioty, z którymi współpracujemy przede wszystkim w zakresie marketingowym. Listę Zaufanych Partnerów możesz sprawdzić w każdym momencie pod niniejszym linkiem „Zaufani Partnerzy”.

Po co są nam potrzebne Twoje dane?

Aby dostosować reklamy do Twoich potrzeb i zainteresowań, zapewnić Ci większe bezpieczeństwo usług oraz dokonywać pomiarów, które pozwalają nam ciągle udoskonalać oferowane przez nas usługi.

Twoje uprawnienia

Zgodnie z RODO przysługują Ci następujące uprawnienia wobec Twoich danych osobowych i ich przetwarzania przez nas i Zaufanych Partnerów. Jeśli udzieliłeś zgody na przetwarzanie danych, możesz ją w każdej chwili wycofać. Przysługuje Ci również prawo żądania dostępu do Twoich danych osobowych, ich sprostowania, usunięcia lub ograniczenia przetwarzania, prawo do przeniesienia danych, wyrażenia sprzeciwu wobec przetwarzania danych oraz prawo do wniesienia skargi do organu nadzorczego – GIODO. Uprawnienia powyższe przysługują także w przypadku prawidłowego przetwarzania danych przez administratora.

Zgoda

Wyrażenie przez Ciebie zgody jest dobrowolne. W każdym momencie możesz również edytować swoje preferencje w zakresie udzielonej zgody, w tym nawet wycofać ją całkowicie, klikając w ustawienia zaawansowane lub wyrażając zgodę i przechodząc na naszą stronę polityki prywatności. Każde przetwarzanie Twoich danych musi być oparte na właściwej, zgodnej z obowiązującymi przepisami, podstawie prawnej. Podstawą prawną przetwarzania Twoich danych osobowych w celu świadczenia usług, w tym dopasowywania ich do Twoich zainteresowań, analizowania ich i udoskonalania oraz zapewniania ich bezpieczeństwa, jest niezbędność do wykonania umów o ich świadczenie (tymi umowami są zazwyczaj regulaminy lub podobne dokumenty dostępne w usługach, z których korzystasz na naszych stronach internetowych). Jeśli chcesz się zgodzić na przetwarzanie przez Fratrię sp. z o.o. i jej Zaufanych Partnerów Twoich danych osobowych zebranych w związku z korzystaniem przez Ciebie z naszych stron i aplikacji internetowych, w tym ich przetwarzanie w plikach cookies itp. instalowanych na Twoich urządzeniach i odczytywanych z tych plików danych, możesz w łatwy sposób wyrazić tę zgodę, klikając w przycisk „Zgadzam się i przechodzę do serwisu”. Jeśli nie chcesz wyrazić opisanej wyżej zgody lub ograniczyć jej zakres, prosimy o kliknięcie w „Ustawienia zaawansowane”. Wyrażenie zgody jest dobrowolne. Dodatkowe informacje dotyczące przetwarzania danych osobowych oraz przysługujących Ci uprawnień przeczytasz na „Polityce prywatności”.

×

Ustawienia zaawansowane

Aby dostosować reklamy i treści do Twoich potrzeb i zainteresowań, zapewnić Ci większe bezpieczeństwo usług oraz dokonywać pomiarów, które pozwalają nam ciągle udoskonalać oferowane przez nas usługi, podczas korzystania z naszych usług internetowych Twoje dane osobowe mogą być zapisywane w plikach cookies lub podobnych technologiach instalowanych przez nas lub naszych Zaufanych Partnerów na naszych stronach i urządzeniach do zbierania i przetwarzania danych osobowych.

Aktywna zgoda

Zgadzam się na przechowywanie w moim urządzeniu plików cookies, jak też na przetwarzanie w celach marketingowych, w tym profilowanie, moich danych osobowych pozostawianych w ramach korzystania oferowanych przez Wydawnictwo Fratria sp. z o.o. oraz zaufanych partnerów usług Wydawnictwa. Wyrażam zgodę na przetwarzanie danych w ramach korzystania z oferowanych przez Wydawnictwo Fratria zaufanych partnerów usług. Pamiętaj, że wyrażenie zgody jest dobrowolne.

Dodatkowe informacje dotyczące przetwarzania danych osobowych oraz przysługujących Ci uprawnień przeczytasz na Polityce prywatności.