Aktualne wydanie

Wydanie nr 7-8/2021 (98-99)

Głos naczelnego

3
Sposób na pandemię Jan Żaryn

Co było, co będzie

6
Co było, co będzie Piotr Mazurek

W cieniu Holokaustu

10
Krzyk bez echa. Rząd RP na uchodźstwie wobec zagłady Żydów Przemysław Waingertner

Wspomnienie

12
Pięknie jest czynić dobrze… Ks. Mirosław Nowak (1961-2021) Ewa Koprysz, Joanna Puchalska, Michał Karpowicz, Małgorzata i Jan Żarynowie
14
Robert Beller (1956-2021) Teresa Wójcik, Krzysztof Wysocki

Temat miesiąca

15
Ujarzmić czarną śmierć Tadeusz Srogosz
18
Kilka słów o tzw. grypie hiszpańskiej Dr Witold Nowicki
20
Epidemie w PRL Cecylia Kuta

Felietony

23
Śląsk zawsze wierny Grzegorz Górny
79
Praźródło; Dzielenie przez zero Przemysław Skrzydelski
83
Dyski naszej pamięci Gabriela Sierocińska-Dec
85
Remont na Rakowieckiej Antoni Dudek
85
„Niepodległościowiec” kontra”lojalista” Ryszard Czarnecki
90
1955 – koniec sowieckiej okupacji Austrii Paweł Skibiński
94
Walczyć za wiarę Marek Jurek
98
Silva Rerum Andrzej Skwarczyński

Instytut Pamięci Narodowej

#24 Dwa polskie czerwce

Wehikuł czasu

32
Lipiec, sierpień Michał Komuda

Skarby AGAD

36
Archiwa były pierwsze Jacek Krochmal

Tajemnice AAN

38
1944. Powstańcze meldunki z pierwszej linii… Rafał Kierzkowski

Dusza kontusza

40
Teodor Jewłaszewski – palestrant i pamiętnikarz Henryk Litwin

Dawno temu

43
Niezwykła oferta. Król Jagiełło władcą Cypru? Marek Skalski
46
Królowa nieustannie walcząca Erwin Jan Kozłowski

Zdarzyło się

49
Granice z Niemcami i Czechosłowacją Bartosz Kuświk
50
Policyjny kontrwywiad AK Mariusz Olczak
53
Ostatnie chwile Greisera Piotr Łysakowski
56
W służbie Rzeczypospolitej. 120. rocznica urodzin Stefana Korbońskiego Małgorzata Ptasińska
60
Nad Rudnikiem groza Artur Janicki

Instytut Dziedzictwa Myśli Narodowej

63
Muzeum Romana Dmowskiego – dwór w Drozdowie Tomasz Rola
64
Polska poddana próbie. Wspomnienie o Romanie Dmowskim Maurice Pernot
66
Ppłk Józef Rokicki – biogram Krzysztof Kosiński

Polonia

68
Początki Polonii na Wyspach Brytyjskich Krzysztof Tarka

Ziemiaństwo

71
Z kresowego dworu na szczyty Kaszmiru Jarosław Kossakowski

Pełna kultura

74
Walka z komunistami trwała dłużej niż II wojna światowa – mówi Robert Radzik Kamil Janczarek
76
Jan Paweł II i artyści Jerzy Miziołek
80
W kręgu Klio Rafał Łatka
82
Rozmowa z dr. Robertem Spałkiem Rafał Łatka

Prasport

84
Kryptonim „Boisko” Grzegorz Majchrzak

Diabeł nie mógł

86
Mistyczka w sowieckim więzieniu Joanna Puchalska

Szlachetne zdrowie

88
Truć albo nie truć Krzysztof Żaryn

Władczynie

#91 Izabela Jagiellonka @Marek Barański

Czym strzelać

92
Czołg M3/M5 Stuart Kacper Grochocki

NAC prezentuje

93
Fotografie propagandowe z czasów drugiej wojny włosko-abisyńskiej Olga Nasińska

Historia okładki

96
Zabójcze epidemie Michał Korsun

Ze zbiorów MPW

99
Plac Krasińskich Katarzyna Utracka
okładka
 
 

Sposób na pandemię

W niniejszym numerze zajmujemy się m.in. tym, co nas najbardziej dziś boli, czyli pandemią. Oczywiście w wydaniu historycznym. Na ziemiach polskich pojawiły się one w XIV w., a przywiał je wiatr od zachodu idący. Ilustruje to dobitnie mapa, która publikujemy na str. 17 w tekście Tadeusza Srogosza. Europa Zachodnia została zdziesiątkowana przez dżumę, a my – choć także znaleźliśmy się pod jej wpływem – wraz z Królestwem Węgier zanotowaliśmy niezwykły rozkwit. Epoka Kazimierza Wielkiego i Karola Roberta to czasy świetności państw, które w szybkim tempie wyrosły na największe mocarstwa europejskie. Czy historia lubi się powtarzać?

Podejmujemy ten ważny temat z kilku powodów. Po pierwsze, dobrze wiedzieć, że morowe powietrze czy inna zaraza, zwana też mors nigra (czarna śmierć), toczyła świat od dawien dawna, a i od dawna musieli się ludzie jej przeciwstawiać, szukać ratunku. Najskuteczniejszą metodą radzenia sobie z pandemią była modlitwa, indywidualna i zbiorowa, jak choćby wtedy, gdy w czerwcu 1708 r. zaraza nawiedziła Warszawę. W ciągu kolejnych czterech lat zebrała obfite żniwo – zmarło ok. 30 tys. mieszkańców stolicy wielkiego państwa. Warszawa miała już doświadczenia w zakresie walki z pandemią, gdyż nawiedzała ją ona szczególnie silnie w XVII w. Powołano nawet wtedy specjalny urząd w mieście, tzw. burmistrza powietrznego, którym został zasłużony dla stolicy Łukasz Drewno. Według Małgorzaty Baranowskiej ustanowiony na czas moru w latach 1624–1625 ten zarządca miasta „był dzielny, opanowany i systematyczny. Zostawił dokładny zapis, w którym dzień po dniu odnotowywał, ilu mieszkańców Starej Warszawy zmarło”. Drewno nie tylko liczył, był także aptekarzem i chyba niezłym poetą: „I widziałem, na ziemi ano lud się wali. Starzy, młodzi, bogacze wielcy też i mali”. Ta równość wobec śmierci człowieka wierzącego zmuszała do radykalnych działań; wraz z towarzyszącym mu kapłanem oddzielał zdrowych od chorych, nędzarzy pozbywał się z miasta – jako roznosicieli zarazy, niszczył (a zapewne palił) dobytek zarażonych rodzin. Ofiary moru chowano w osobnych miejscach. W alegorycznym przedstawieniu Drewno zna swoje miejsce na ziemi; pracuje bez wytchnienia, a jednocześnie się modli, zdając sobie sprawę z kruchości swej wiedzy. Lekarstw na pandemię wówczas przecież nie znano. Doświadczenia miasta skutkowały decyzją, ostatecznie zrealizowaną w 1651 r., by do Warszawy przywieźć z Włoch obraz Matki Boskiej Łaskawej, wsłuchującej się w modlitwy wiernych. Ta trochę zapomniana patronka stolicy Polski szybko się sprawdziła, gdy w 1664 r. po serii modlitw kolejna zaraza natychmiast ustąpiła. Warto jednak odnotować, że w tym czasie nie zamknięto świątyń ani nie zabraniano ludziom wspólnej modlitwy. Wręcz odwrotnie – obraz Matki Boskiej Łaskawej szedł w procesji przez miasto, a tłumy warszawiaków peregrynowały wraz z Nią. I zaraza ustąpiła. Dziś obraz ten można podziwiać w kościele oo. Jezuitów, w Warszawie na Świętojańskiej. Może warto się tam pomodlić?

Jak twierdzą historycy, te cykliczne zarazy były wynikiem m.in. sposobu i miejsca grzebania zmarłych. W Warszawie XVII i XVIII w. dominowały cmentarze przyparafialne, a zmarłych chowano wprost do ziemi. Przełomem stało się założenie Cmentarza Powązkowskiego w 1790 r., czyli wówczas za miastem. Dziś także dalecy jesteśmy od zrozumienia sił natury, w tym przypadku związku między pandemią a skutecznym sposobem na uniknięcie choroby. Gubimy się w szczegółach, słuchając mądrzejszych, np. lekarzy, którzy starają się nam przekazać sprzeczne – za to uargumentowane – racje. Szczepić się czy nie? Skoro wczoraj należało chodzić na wietrze w maseczce, dlaczego dziś już nie trzeba? Rządzi nami statystyka, czyli od czasu pana Drewny niewiele się zmieniło. Stąd wniosek, że Matka Boska Łaskawa nadal niech będzie naszą patronką – niech ogarnia swym płaszczem nie tylko stolicę, lecz i całą Polskę.

Jan Żaryn, redaktor naczelny

Epidemie w PRL

17.06.2021

Pandemie i epidemie dręczyły ludzkość od zarania dziejów. Ciężkie choroby, przenoszące się w łatwy i szybki sposób, traktowano jako uciążliwy i przykry element codzienności. Niektóre z nich wpływały na losy imperiów i całych społeczności – stwierdza Cecylia Kuta.

Czytaj więcej

Jan Paweł II i artyści

17.06.2021

Ósmego czerwca minęła 30. rocznica pamiętnego spotkania Jana Pawła II z artystami w Teatrze Narodowym w Warszawie. Z tym gmachem i Placem Piłsudskiego wiążą się dwa inne, wiekopomne wydarzenia papieskie. Pierwsze miało miejsce 2 czerwca 1979, kolejne zaś 13 czerwca 1999 r. Wszystkie warte są częstego rozpamiętywania – zauważa Jerzy Miziołek.

Czytaj więcej

Niezwykła oferta. Król Jagiełło władcą Cypru?

17.06.2021

Pod rokiem 1432 Jan Długosz zawiera opis zdarzeń tak nieprawdopodobnych, że trudno im dać wiarę. Prawdomówności krakowskiego kanonika i wychowawcy królów nie wypada jednak podważać – pisze Marek Skalski.

Czytaj więcej

Początki Polonii na Wyspach Brytyjskich

17.06.2021

Brytyjski urząd statystyczny (Office for National Statistics) szacuje, że w 2018 r. w Zjednoczonym Królestwie mieszkało 905 tys. Polaków. Według nieoficjalnych danych w Wielkiej Brytanii może dziś mieszkać nawet 1,5 mln naszych rodaków. Zdecydowana większość z nich przybyła w ostatnich kilkunastu latach – pisze Krzysztof Tarka, omawiając początki kształtowania się Polonii w Wielkiej Brytanii.

Czytaj więcej
 

Zaloguj się, by uzyskać dostęp do unikatowych treści oraz cotygodniowego newslettera z informacjami na temat najnowszego wydania

Zarejestruj się | Zapomniałem hasła